Warmtepomp. De juiste keuze?

Wie voor zijn huis geen of minder fossiele brandstof (aardgas) wil gebruiken, komt al snel uit bij de warmtepomp als alternatief voor de gasketel. Maar hoe weet je of een warmtepomp in jouw situatie een goede optie is?

De werkgroep warmtepompen van is bezig met een rekenmodel om in verschillende situaties te komen tot een afweging of een warmtepomp in dat specifieke geval de juiste keuze is, en zo ja welke. In dit artikel geven we alvast uitleg en vergelijken we verschillende types.

Wat is een warmtepomp?

Kort gezegd: een warmtepomp (WP) haalt ergens warmte vandaan en brengt die ergens anders heen. Een warmtepomp gebruikt hetzelfde principe als een koelkast: hij onttrekt energie (warmte) en geeft die elders af. En dat doet hij op een zeer energiezuinige manier. De energiebron kan de buitenlucht zijn, warmte uit de bodem of afgevoerde ventilatielucht. Een warmtepomp levert warmte voor de verwarming en/of warm water.

We onderscheiden drie hoofdtypen:

  • Lucht-luchtwarmtepomp (LL-WP)
  • Lucht-waterwarmtepomp (LW-WP)
  • Water-waterwarmtepomp (WW-WP)

Daarnaast zijn er nog hybride systemen die samenwerken met een andere warmtebron, meestal een cv-ketel.

Lucht-luchtwarmtepomp (LL-WP)
Warmte uit de buitenlucht wordt afgegeven aan de lucht die binnen circuleert. Het apparaat ziet eruit als een airco met een binnenunit en een buitenunit – en dat is het dan ook. Deze warmtepomp kan dan ook net zo makkelijk koelen als verwarmen: de werking wordt omgekeerd, de warmte wordt aan de kamer onttrokken en naar buiten afgevoerd. Een single-split heeft één binnenunit, een multi-splitsysteem kan met één buitenunit meerdere binnenunits van warmte voorzien. Tussen het buitendeel en binnendeel (of -delen) circuleert het koelmiddel dat voor het warmtetransport zorgt.

Lucht-waterwarmtepomp (LW-WP)
Dit zijn meestal splittypes met een buitenunit en een binnenunit, net als bij de LL-WP. De warmte wordt afgegeven aan het water (eventueel via een buffervat) van het cv-systeem. Een andere mogelijkheid is om de WP in zijn geheel binnenshuis te plaatsen en aan te sluiten op de luchtafvoer van een mechanisch ventilatiesysteem: een ventilatiewarmtepomp (VWP). Die kan echter nooit voor meer warmte zorgen dan er via de ventilatie wordt afgevoerd.

Water-waterwarmtepomp (WW-WP)
De energiebron voor deze warmtepomp is een gesloten verticaal of horizontaal buizensysteem dat in de bodem wordt aangebracht. Door deze buizen wordt water met een antivriestoevoeging (brine) rondgepompt. Tijdens zijn tocht door de buis neemt het koude water de warmte van de bodem op. De warmte wordt afgegeven aan het water van het cv-systeem, bijvoorbeeld voor de vloerverwarming of (lagetemperatuur)radiatoren. Je ziet ook wel de naam brinewarmtepomp of aardwarmtepomp voor dit type.

Hybride systeem
Bij warmtepompen die niet voor 100% in de warmtebehoefte van het huis kunnen voorzien, blijft een aanvullende warmtebron noodzakelijk. Dit zijn feitelijk systemen met twee warmtebronnen. Doorgaans is de (reeds aanwezige) cv-ketel de tweede warmtebron. Afhankelijk van de buitentemperatuur kan zo’n hybride systeem kiezen welke warmtebron op dat moment het meest geschikt of zelfs noodzakelijk is.

Een andere hybride mogelijkheid, met name in een gasloze woning, is de inzet van een LL-WP als extra naast de LW-WP. Soms zijn twee kleinere warmtepompen aantrekkelijker dan één LW-WP met een enorme capaciteit.

Hoe werkt een warmtepomp?

warmtepompZoals gezegd: het lijkt op een omgekeerde koelkast. Op het plaatje zie je een lucht-waterwarmtepomp. Het warmtepomp-buitendeel onttrekt (1) warmte aan de buitenlucht en verhoogt (2) de temperatuur van het koelmiddel via de compressor, waardoor die warmte afgeeft aan de andere kant (de binnenkant) (3) van de warmtepomp. Afgifte geschiedt rechtstreeks naar de lucht van de woonruimte (LL) of naar het water (LW) van het cv-systeem of een boilervat t.b.v. warm water. Het nu afgekoelde koelmiddel stroomt terug naar de buitenwarmtewisselaar om opnieuw opgewarmd te worden (4). Een WW-LP werkt op soortgelijke wijze.

Prestatie van warmtepompen
Het mooie van warmtepompen is dat ze voor elke kWh elektriciteit die ze opnemen wel 4-5 kWh aan warmte opleveren, soms zelfs nog meer. Deze verhouding heet ook wel COP, coefficient of performance. Hoe hoger de COP, hoe energiezuiniger de warmtepomp. Bij lagere buitentemperaturen neemt de prestatie van LL-WP en LW-WP (bij deze laatste in nog wat sterkere mate) af en daalt de COP.

Vergelijking verschillende typen warmtepompen

Lucht-lucht (LL)

Kenmerken
Haalt energie uit lucht en geeft deze direct af aan lucht. Single-split (verwarmt één ruimte) of multisplit (meerdere binnenunits). Kan ook koelen.

Voordelen

  • Goedkoop in aanschaf (zo rond de 1250 tot 2500 euro exclusief installatie voor single-split).
  • Eenvoudige installatie.Geen speciale voorzieningen nodig zoals lagetemperatuurradiatoren of vloerverwarming.

Nadelen

  • Per ruimte een binnenunit nodig.
  • Wat minder mooie verdeling van de warmte in grotere ruimtes (eventueel op te vangen met multi-split).
  • Enig lawaai binnenshuis van de binnenunit (meestal wel fluistermodus aanwezig).
  • Gasbesparing 40-80% van totale verwarmingsbehoefte mogelijk, een cv-ketel of andere additionele verwarming blijft dus nog steeds noodzakelijk.
  • Geen mogelijkheid om warm water te maken.
  • Mogelijk geluidsoverlast van de buitenunit naar de buren. (Maar in de winter zullen de buren doorgaans niet in de tuin zitten.)
  • Geen subsidie.

Lucht-water (LW)

Kenmerken
Haalt energie uit buitenlucht of ventilatielucht en geeft warmte af aan het cv-circuit of een boilervat. Koelen mogelijk via vloerverwarming. Een ventilatiewarmtepomp (VWP) die warmte onttrekt aan de binnenlucht heeft een beperkte capaciteit (output max. een paar kW, gasbesparing 20-40%). Een LW-splitsysteem met buitenunit heeft meer capaciteit dan een VWP.

Voordelen

  • Wat grotere gasbesparing dan bij LL-WP. 50-100% van de totale verwarmingsbehoefte is haalbaar. In een aantal gevallen is een cv-ketel erbij nog steeds noodzakelijk.
  • Een LW-WP kan ook het warm water verwarmen en opslaan in een boilervat.
  • Alle ruimtes (ook slaapkamers) kunnen verwarmd worden.
  • Geen geluidsoverlast binnenshuis als er een buitenunit is.
  • Subsidie 1000-2300 euro.

Nadelen

  • Wat duurder in aanschaf (meestal 3500-5500 euro excl. installatie).
  • Speciale voorzieningen nodig of gewenst, zoals lagetemperatuurradiatoren of vloerverwarming.
  • Het water in het boilervat wordt niet warmer dan 60 graden.
  • Duurder in aanschaf dan LL-WP (ook met subsidie meegerekend).
  • Complexere installatie en extra binnenruimte nodig voor plaatsing van de unit en het eventuele boiler- en/of buffervat, dat meestal honderden liters groot is.
  • Mogelijk geluidsoverlast van de buitenunit naar de buren.

Water-water (WW)

Kenmerken
Bestaat uit verticale bodemlussen of een collector in de grond, gevuld met water. De warmte van de bodem wordt opgenomen en via water in de buizen overgebracht naar een buffervat. Energiezuinig koelen mogelijk via de vloerverwarming.

Voordelen

  • Gasbesparing 100% van totale verwarmingsbehoefte goed mogelijk.
  • Hogere gemiddelde COP (efficiency 20-25% hoger dan LL/LW).
  • Geen lawaai binnenshuis in woongedeeltes.
  • In principe geen geluidsoverlast voor de buren.
  • Alle ruimtes kunnen met weinig energie worden verwarmd.
  • Kan ook warm water maken.
  • Subsidie 2000-2300 euro.

Nadelen

  • Erg duur in aanschaf (ook met subsidie) – 11.000 tot 19.000 euro is geen uitzondering – buiten eventuele extra aanpassingen, bijvoorbeeld lagetemperatuurradiatoren of vloerverwarming.
  • Behoorlijk complexe installatie en redelijk wat extra binnenruimte nodig voor plaatsing.

Contact met de werkgroep:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *